Ajax en de band met de Watergraafsmeer (4)

Voetbal en stadswijken: een verbroken relatie.

1 Fan
Watergraafsmeer, Betondorp
Begrafenis Watergraafsmeer eind december 1920. .<br />Foto: J.H. Kruizinga - Watergraafsmeer. De geschiedenis van een polder.

Begrafenis Watergraafsmeer eind december 1920. .
Foto: J.H. Kruizinga - Watergraafsmeer. De geschiedenis van een polder.

Alle rechten voorbehouden

Titel van een onderzoek aan de Vrije Universiteit door Kees Rotgans, Roland de Weert en Gerhard Broers tijdens het werkcollege sportgeschiedenis door Prof. Dr. Th. Steven.
De periode omvat de jaren ’50 tot ’80.
Het onderzoek bestaat uit 3 delen: de Watergraafsmeer, AJAX en interviews met AJAX-fans.

Met dank aan Gerhard Broers voor het beschikbaar stellen van het resultaat van dit onderzoek.

Rood en groen in Betondorp.

Op 31 december 1930 hield de Watergraafsmeerse gemeenteraad zijn laatste zitting. Dezelfde avond werd de Meer begraven. Een rouwstoet met een baar, daarop een kistje met aarde dat de Meer symboliseerde, liep langzaam via de Middenweg naar de Ringdijk. Daar werd in een drassig weiland het kistje in de grond gelaten.

Annexatie.
Al jaren daarvoor, in 1921, was de annexatie van de Meer door de steeds harder groeiende stad Amsterdam al een feit. Het karakter van de wijk veranderde ingrijpend. Hoewel het voorheen voornamelijk bebouwd was met buitenplaatsen en hoven kwam nu de woningbouw centraal te staan. Telde de Meer op 1 januari 1921 10760 inwoners, op 1 januari 1970 waren dat er 33.777. Het inwonersaantal werd drie maal zoveel.

Bouw Betondorp.
De bouw van Betondorp in de polder in 1924 was het begin van een grootscheeps beleid om de woningnood in de hoofdstad tegen te gaan. De ‘tuinstad’, gesticht in 1918 door A. Keppler (1876-1941), was met eengezinswoningen en met veel ruimte en groen in de omgeving een alternatief voor de dichtbevolkte en ongezonde leefomstandigheden van de negentiende-eeuwse stad. De nieuwe woningwet van 1917 maakte het mogelijk om aan verenigingen subsidies te geven – mits aan bepaalde eisen werd voldaan - voor het bouwen van huizen. Groepen arbeiders begonnen op deze wijze, zonder geld, als woningbeheerder op te treden. Het was deze Arie Keppler die hen, bij hem thuis op zondagochtend, inwijdde in de fijne kneepjes van het vak als woningbeheerder.

Betondorp kan met recht een tuinstad genoemd worden. De woningen hebben een voor- en achtertuin en rondom de wijk liggen parkachtige plantsoenen. In de straatnamen Landbouwstraat, Tuinbouwstraat, Graanstraat en Zaaiersweg is de relatie met de vroegere agrarische omgeving bewaard gebleven.

Woningen in Betondorp.
De woningen zijn simpel van opzet, eenvoud is er troef. Men had een huiskamer, een keuken en twee of drie slaapkamers. Een arbeiderswoning beschikte nog niet over centrale verwarming of een douche. De vensters waren klein met als doel dat het gezin niet werd afgeleid door gebeurtenissen op straat en de aandacht op elkaar gericht hield. Verder was er een school en een gemeenschapsruimte in de nabije omgeving evenals een leeszaal.

Om in aanmerking te komen voor een woning in Betondorp werd men getoetst door een toelatingscommissie. Die commissie zag erop toe dat alleen jonge geschoolde socialistische arbeiders zich er vestigden.

Buurtculturen.
We zien dus dat in de twintigste eeuw de buurtculturen langzaam verdunnen: jongeren trokken naar de nieuw gebouwde wijken rondom de stad, nieuwkomers namen hun plaatsen in, en bovendien schiepen bedrijven, kerken en politieke partijen langzamerhand stevige dwarsverbanden tussen de buurten. Het centrum van denken en doen was niet meer in de buurt, maar de partij, de bond, of de sportvereniging. De meesten van hen waren lid van de SDAP (Sociaal Democratische Arbeiderspartij – een voorloper van de PvdA) of van het N.V.V (Nederlands Verbond van Vakverenigingen) welke is opgegaan in het FNV. Een bescheiden aantal was communist.

Rode vlaggen op 1 mei.
Het zal de lezer niet verbazen dat op 1 mei de straten vol hingen met rode vlaggen, de kinderen vrij hadden, op de Brink de Stem des Volks zong en op een naburig veldje de AJC rond de meiboom danste. Door de selectie van bewoners is er een sterke sociale en culturele betrokkenheid bij de buurt ontstaan, die nog altijd te vinden is in de honkvastheid van de oudere bewoners.

Stichting Wijkvoorziening voor Bejaarden.
De Stichting Wijkvoorziening voor Bejaarden afdeling Watergraafsmeer zei bij monde van Liesbeth van Aersen: ‘Het Betondorp telt 36% bejaarden, voor de rest van Amsterdam is deze 17%.’De stadsrenovaties deden hier dus niets aan af. ‘Veel Amsterdammers vertrokken naar Almere of Purmerend. Het had niet echt veel invloed op de supportersaanhang. Het zorgde alleen maar voor meer verkeer. De autochtone onderklasse werd gewoon vervangen door een allochtone onderklasse’. Dit wordt ook bevestigd door het interview met Scholtens.

AJAX en Johan Cruijff.
Toch blijft Betondorp vooral geassocieerd met Ajax. Verschillende mensen zullen zich herinneren dat Cruijff daar als jongetje altijd in de buurt voetbalde op een grasveldje. Dat deed hij veel in Betondorp. Toen Cruijff bij Ajax ging spelen reed hij zelfs door de buurt rond in een Mini-Cooper. Verder was zijn stamtafel in café Van der Vuurst, een mooi wit café richting Diemen dat moest worden afgebroken in verband met de komst van de ringweg. Een aantal AJAX-spelers had daar een eigen stamtafel. Cruijff zat daar regelmatig met Keizer en Blankenburg, zijn gabbertje.

Doordat de onderlinge contacten tussen de bewoners innig te noemen was stond binnen het gezinsleven de club vaak centraal, hoewel het hoofdzakelijk een mannengelegenheid bleef. ‘AJAX is de club van Betondorp. Ik groeide er als het ware mee op. De bussen van de tegenstanders stonden altijd bij ons voor de deur. We hadden neonletters met de uitslag erop. Voordat ze wegreden konden ze die nog even bekijken. Bij Europese wedstrijden zetten we de boxen buiten. Die werden keihard aangezet als er gescoord werd’, aldus Wilfred Snoek.

••••••••••••••••••••••••••••••••••

► AJAX en de band met de Watergraafsmeer ◄

01 - Inleiding 02 - De Watergraafsmeer 03 - De Wetbuurt
04 - Rood en groen in Betondorp 05 - Een katholieke vesting 06 - Amsteldorp
07 - Tuindorp Frankendael 08 - Middenmeer 09 - Sportief Watergraafsmeer (1)
10 - Sportief Watergraafsmeer (2) 11 - Het ontstaan en de clubkleuren 12 - In Amsterdam Noord
13 - Het Houten Stadion 14 - In de Meer 15 - Het Olympisch stadion
16 - Ontwikkeling en Jack Reynolds 17 - Profvoetbal en de K.N.V.B. (1) 18 - Profvoetbal en de K.N.V.B. (2)
19 - Profvoetbal en de K.N.V.B. (3) 20 - De stap naar de eredivisie 21 - Het eind van de jaren '50
22 - Vic Buckingham 23 - Het opstaan van een profclub 24 - Rinus Michels (1)
25 - Rinus Michels (2) 26 - Rinus Michels (3) 27 - Financiële achterban
28 - De organisatie van een profclub 29 - Doorbraak van jonge talenten 30 - Doorbraak van jonge talenten
31 - Michels en Van Praag 32 - Michels' visie krijgt gestalte 33 - De eerste finale (1)
34 - De eerste finale (2) 35 - Topclub 36 - Goed fundament (1)
37 - Goed fundament (2) 38 - De F-side 39 - tante Sien
40 - De aanhang (1) 41 - De aanhang (2) 42 - De aanhang (3)
43 - De aanhang (4) 44 - De aanhang (5) 45 - De aanhang (6)
46 - De aanhang (7) 47 - De aanhang (8) 48 - De aanhang (9)
49 - Invloed media 50 - Verbroken relatie 51 - Wijkoverschrijdende functie
52 - Uitloop uit Amsterdam 53 - AJAXhoek en het AHM 54 - Sociale verbanden
55 - Uittocht en komst immigrant 56 - Michels, Cruijff en Koster 57 - Afscheid van De Meer
58 - Verbroken relatie door vertrek 59 - Interviews met supporters

••••••••••••••••••••••••••••••••••

In onze rubriek Oude krantenberichten kun je meer lezen over de begrafenis van de Watergraafsmeer. Ga naar Watergraafsmeer wordt begraven.

Klik rechts (icoontje) bovenaan op de foto en de foto wordt vergroot weergegeven.

Alle rechten voorbehouden

1442 keer bekeken

Bekijk meer afbeeldingen

Brink hoek Veeteeltstraat - 2012 .<br />Foto: Jo Haen ©

Brink hoek Veeteeltstraat - 2012 .
Foto: Jo Haen ©

Alle rechten voorbehouden
Café v.d.Vuurst - ±1950 .<br />Foto: Beeldbank Amsterdam

Café v.d.Vuurst - ±1950 .
Foto: Beeldbank Amsterdam

Alle rechten voorbehouden

Geen reacties

Voeg je reactie toe