EEN STUKJE JAPAN IN DE NIEUWE OOSTER

Jan Dijk maakt ons er attent op

Verteller: Jan Dijk
Auteur: Jan Dijk

Toen de Japanse kersenbloesem bloeide, ging iedereen naar Amstelveen, naar de Japanse tuin daar vol kersenbomen. Je moest een uur in de rij staan wegens de maatregelen. Ík vond in die dagen Japan in onze eigen Watergraafsmeer.

Wist u, dat de allereerste Japanner die in het Westen overleed in De Nieuwe Ooster ligt? Dat zit zo.

monument Ookawa Kitaroo

monument Ookawa Kitaroo

 

Deshima

Japan was ruim 2 eeuwen lang afgesloten van de rest van de wereld. Het was hun eigen keus geweest. Waarom allemaal, dat leg ik nu niet uit. Geen mens kon naar het buitenland. Alleen Nederland had er al die tijd een handelspost, een factorij zoals dat heette. Het Japanse koper konden wij in Java en Omstreken, en elders, goed gebruiken; alleen dat mocht uitgevoerd worden.

Die factorij lag midden in de haven van Nagasaki, aan de westkust van het grote eiland Kyushu, aan een baai. De naam ervan was Deshima (‘Eiland dat uitsteekt’). Het was een makkelijk af te sluiten schiereilandje. In het Rijksmuseum kunt u aan een maquette mooi zien hoe het eruit zag. Het was maar een handvol Hollanders dat daar zat. Alleen mannen (op één uitzondering na). Er was één absolute voorwaarde aan verbonden: op die handelspost mocht er absoluut niets zijn, zelfs geen boekje of prentje, dat iets christelijks voorstelde. Die akelige Portugezen hadden namelijk eerder geprobeerd Japanners te bekeren. Dat nooit meer.

Tweejaarlijks toog men en groupe naar Edo (Tokio), naar de plaatsvervanger van de keizer, de shogun; de feitelijke heerser. Een afstand van 1500 kilometer. De Hofreis. Verder binnenblijven.

Aan dat verbod en de strenge regels, ook bezoekregels, hielden ‘wij’ ons getrouw. Voor Japan was die post al die jaren zo buitengewoon belangrijk, dat we er best trots op mogen zijn. Hun enige contact met de rest van de wereld! Een venster. Zelfs toen in Nederland de Franse driekleur wapperde (van 1810 tot 1813) bleef onze vlag daar gewoon hangen. De Japanners wisten van niks. Houden zo!

Natuurlijk, kolonialisme en zo “is eigenlijk altijd iets ergs”. Maar dit was in ieder geval geweldig! Geen plekje ter wereld zo klein en zo belangrijk. Vaticaanstad is een wereldrijk daarbij vergeleken.

Toen er voor het eerst na 9 jaar onverwachts vanuit Batavia (Jakarta) weer een Hollands schip aankwam, waren er nog maar 6 Hollanders in leven. Ze hadden de schijn helemaal weten op te houden. Een megaprestatie van Amsterdammer gouverneur Hendrik Doeff! Heel Japan weet dit. Er was en is een aparte wetenschap aan die Nederlandse contacten gewijd, de rángaku (Oranda: Holland; gaku: studies). Ook om Nederlands te leren, ten behoeve van de vele tolken die nodig waren. Japan heeft daardoor iets met Nederland. Vandaar hier en daar Nederlandse herbouw. Bezoek in Leiden het Japanmuseum SieboldHuis; dat gaat er helemaal over. En ook over het latere Japan.

Tot 1854 ging het zo door. Toen vond de wereld het welletjes. Men dwong Japan zijn havens open te stellen voor de buitenwereld. Japan had geen keus, ze moesten nu wel gaan moderniseren. Maar dankzij Deshima waren ze redelijk op de hoogte en lukte dat snel.

Het is jammer dat een atoombom ook bijna heel Nagasaki vernietigd heeft, met alles wat men op Deshima inmiddels hersteld had; sinds 1922 is het waaiervormige schiereilandje in Japan namelijk een nationaal monument. Waarom, om je doel te bereiken, alweer een kernbom op zo’n grote stad, zou je bijna gaan denken. Op dezelfde plaats als eerder is Deshima nu helemaal herbouwd, te midden van hoge gebouwen, want de haven is na de oorlog ten dele opgeslokt door die bebouwing.

Meester Smid Ookawa Kitaroo

Japan stuurde kort na die openstelling van 1854 eerst maar eens een delegatie naar Nederland (en Frankrijk en pas later naar Engeland) om wat meer op te steken. Een van de deelnemers aan de tweede delegatie, een machinebouwer (‘meestersmid’), werd op jonge leeftijd ziek en overleed in Amsterdam, in de jaren 60 van de 19e eeuw. Hij werd begraven op de voormalige Westerbegraafplaats, waar een grafmonument, een zuil, stond dat op een ‘paradijselijk schilderij’ te zien is.

Hij was toevallig de eerste Japanner die in Nederland overleed. Of zelfs in Europa? Want voordat Japan zich van de wereld afsloot was Europa gewoon te ver. Er zijn voordien maar enkele reizigers en delegaties geweest. Over eerdere sterfgevallen lees ik niet. Althans in Wikipedia.

Zijn resten werden overgebracht naar De Nieuwe Oosterbegraafplaats; waar ze liggen weten we niet. Er is begin jaren 80 op kosten van Japan een nieuw sterk gelijkend zuilmonument gemaakt met Japans en Nederlands. Er staat een mooi tweetalig infobord naast, en een smalle zuil met een tekst in 4 talen: Moge vrede heersen op aarde. Ervoor een blauw bloementapijt met o.a. kruipend zenegroen. Iedere Japanner komt kijken.

voetnoot:Titia Blomhoff geb. Bergsma met dienstmaagd en kindermeisje; na 4 maanden moesten ze terug. Haar man de gouverneur bleef. Haar portret is in Japan nog altijd heel bekend.

lees verder:EEN STUKJE JAPAN IN DE NIEUWE OOSTER, deel 2

 

 

Alle rechten voorbehouden

48 keer bekeken

Geen reacties

Voeg je reactie toe