EEN STUKJE JAPAN IN DE NIEUWE OOSTER

Jan Dijk maakt ons er attent op

Verteller: Jan Dijk
Auteur: Jan Dijk

Toen de Japanse kersenbloesem bloeide, ging iedereen naar Amstelveen, naar de Japanse tuin daar vol kersenbomen. Je moest een uur in de rij staan wegens de maatregelen. Ík vond in die dagen Japan in onze eigen Watergraafsmeer.

Wist u, dat de allereerste Japanner die in het Westen overleed in De Nieuwe Ooster ligt? Dat zit zo.

monument Ookawa Kitaroo

monument Ookawa Kitaroo

Midden op De Nieuwe Ooster (DNO) staat een bijzonder Japans monument naast dito gráfmonument. Beide zijn door Japan betaald. Het land liet er speciaal een stuk graniet voor overkomen.

Eerst moet ik wat uitleggen.

Deshima

Ruim twee eeuwen lang, van 1640 tot 1860, had Japan zichzelf volledig geïsoleerd van de wereld, van de ene dag op de andere. Hoe dat zo kwam, dat is een te lang verhaal. Japanners mochten hun land voortaan in noch uit. Zelfs in het buitenland verblijvende Japanners (op Java bijvoorbeeld) mochten niet meer terugkeren naar hun vaderland. Wat een heimwee!

Er was één enkel land dat nog wel handel mocht drijven, via een piepklein waaiervormig schiereilandje in de baai bij Nagasaki. Dat land heette De Verenigde Nederlanden; dat schiereilandje Deshima. Een naam die we allemaal moeten kennen. Op de fraaie afdeling 19e eeuw van het Rijksmuseum is er een prachtige, grote maquette van te zien.

Via dat schiereilandje, die ‘factorij’, druppelde Westerse kennis toch het land binnen: voor de Japanners hun venster op het Westen. Uiteindelijk werd dat ontzaglijk veel kennis. Japan leidde er speciaal Nederlandssprekende tolken voor op, in de loop van de eeuwen enkele duizenden; de Nederlanders mochten geen Japans leren.

In later tijden was zo’n klein gebiedje nooit meer zo belangrijk in de wereld. Vaticaanstad is een wereldrijk daarbij vergeleken; Deshima was niet groter dan de Dam.

Er bestond in Japan een aparte studie Taal en kennis van Nederland: rangaku; de l in Holland werd een r. De handel bestond op den duur enkel nog uit koper. En Japan was veel te blij met al die Westerse kennis, men had er veel voor over. Museum SieboldHuis in Leiden toont deze geschiedenis.

Voor die tijd hadden de Portugezen getracht Japanners te bekeren. Ze waren allemaal gekruisigd. Iedere uiting van christelijk geloof was streng verboden.

Gemiddeld tweejaarlijks toog men over zee en in een grote optocht over land naar de shogun in Edo (Tokio), een lange lange reis; de enige gelegenheid dat men buiten Deshima kwam. Veel kennis werd dan overgedragen (en gekke liedjes gezongen).

In Japan weet iedereen bovenstaande. Wij mogen bij uitzondering trots zijn op wat ‘we’ er als koloniale macht bereikten, eigenlijk zonder eigenbelang.

Deshima is gereconstrueerd en al sinds 1928 een nationaal Japans monument.  De atoombom op Nagasaki verwoestte wat er nog van over was. Nu staat het helemaal nagemaakt te midden van torenhoge flats, de baai is daar gedempt.

Voor die 2 eeuwen isolement was uit Japan slechts een hoogst enkele handelsdelegatie in Europa geweest.

De Westerse machten kregen er genoeg van, die wilden hándeldrijven met Japan. Met geweld stiet men de grenzen vanaf 1854 open; na 10 jaar legde Japan zich bij de nieuwe realiteit neer.  Naar het Westen dus, om meer kennis op te doen. Om te beginnen reisden vaklieden die rangaku hadden doorlopen naar Nederland. In Japan dacht men trouwens lange tijd, dat in heel Europa wel Nederlands gesproken zou worden.

De ontwikkeling naar een modern land ging dankzij dit alles behoorlijk snel. Al in 1905 versloegen ze Rusland in een grote zeeoorlog. Ze stonden op de kaart. Dat hebben we daarna geweten.

 

Meester Smid Ookawa Kitaroo

n de tweede delegatie naar Nederland reisde een jonge meestersmid mee om scheepsbouw te leren. Helaas, hij kreeg een leverkwaal (geen alcohol) en overleed op jonge leeftijd. Hij was de allereerste Japanner die in Europa overleed. Hij werd begraven op de Westerbegraafplaats (WB) en kreeg er een mooi grafmonument: een zuil. De WB  werd gesloten, zijn stoffelijk overschot werd met alle andere grafresten gemeenschappelijk begraven op DNO. De zuil verdween. Straks meer.

 

Lees verder:

EEN STUKJE JAPAN IN DE NIEUWE OOSTER, deel 2

Alle rechten voorbehouden

83 keer bekeken

Geen reacties

Voeg je reactie toe