KNOOPPUNT nr. 2 welvaart en barre tijden.

Winkels dicht in 1672 zoals bij corona-tijd 2020

Architect Piet Kramer  / 100 bruggen in Amsterdam

Architect Piet Kramer / 100 bruggen in Amsterdam

Afspreekpunt is hoek Mauritskade/Pontanusstraat in Stadsdeelgebied Oud Oost

Onze triade-punten (Grieks τριάς) geven steeds een verrassend zicht op drie bijeengelegen merkwaardige punten in Stadsdeel Oost. Knooppunt om naar toe te wandelen.

Oosterbeerbrug (brug 354)

De waterkeringsbrug op de Zeeburgerstraat verbindt Zeeburgerpad met Zeeburgerdijk. Ze overspant de plaats waar de Singelgracht overgaat in het Lozingskanaal richting gemaal Zeeburg. Ongeveer ter plaatse bevond zich in de Singelgracht een van de twee Steenen Beeren, die het zeewater verhinderen de Singelgracht binnen te dringen. Voormalig bolwerk Oosterbeer ontleende er zijn naam aan. Een bolwerk is een uitbouw in een stads-verdedigingswal en een beer is een gemetselde onderbreking in een gracht dienend als waterkering. Sluizen onder de huidige brug hebben ook nog een soortgelijke functie (naam: Dageraadswaterkering, vernoemd naar een scheepswerf). De tegenwoordige brug van Piet Kramer in Amsterdamse Schoolstijl heeft slechts een simpele, horizontale versiering op het ruime bruggenhoofd over van een eerdere spoorbrug. De brug-leuningen hebben wat eenvoudig siersmeedijzer. Piet Kramer (1881-1961) maakte sprookjes waar; hij ontwierp alleen al voor Amsterdam meer dan honderd bruggen. Hij is ook de man die beeldhouwwerk ging verwerken in zijn bruggen, vaak samen met Hildo Krop. Ten Zuiden van de brug heeft café Dorst een prachtig terras. Ten noorden van de Oosterbeerbrug staat molen De Gooyer.

– Molen de Gooyer

De molen kwam in 1663 op bolwerk Oosterbeer te staan. De Oosterbeer werd aangelegd bij de stadsuitbreiding van 1663 en hier kwam - na eerdere verhuizingen - molen De Gooyer. In 1608 stond hij nog aan de toenmalige Heiligeweg (tussen Leidsestraat en Overtoom) en later ten oosten van de Amstel. Omstreeks 1660 werd Amsterdam omsloten door een stadsmuur, 5 meter hoog, met 8 poorten en 26 vijfhoekige bolwerken bedoeld als verdedigingslinie en bovendien omgeven door een 60 meter brede gracht, het Singel, scheiding tussen stad en platteland, gereed in 1663. In het daarop volgende jaar stierven ruim 24.000 mensen aan de pest. In 1672 kende Amsterdam de gevolgen van het Rampjaar, toen het land rondom de stad werd geïnundeerd en scholen en winkels werden gesloten. Maar in 1685 leidde het Edict van Fontainebleau van Lodewijk XIV waarin opnieuw vrijheidsbeperking voorde protestantse hugenoten werd ingesteld, tot een stroom van vluchtelingen. De Amsterdamse welvaart namen toen aanzienlijk toe. In Napoleonstijd 1810-1813 werd de Oranje Nassaukazerne aan de Sarphatistraat gebouwd tussen twee 17e-eeuwse bolwerken Oetewaal en Oosterbeer. Molen De Gooyer ving vanaf toen te weinig wind. Daarop besloot de gemeenteraad al in 1814 de molen nogmaals te verplaatsen. Hij werd geplaatst bij Zeeburgerstraat/Funenkade op het onderstuk van een vuilwater-molen, die tussen 1759 en 1812 het water moest verversen, schoon water werd gehaald uit de Zuiderzee. In 1925 was De Gooyer niet meer in gebruik, in 1934 werd de molen gerestaureerd en tot op de dag van vandaag draaien de wieken, maar zonder te malen. De Gooyer is de enige van de 25 bolwerkmolens die nog aan de Singelgracht staat. In het voormalig badhuis naast de molen zit een brouwerij annex proeflokaal. In Brouwerij ’t IJ drink je met liefde ‘t IJ van de Duvel'. Aan de zuidkant van de Singelgracht was eens een herberg ….

– Roomtuintjes

In 1663 lag het gebied van de Roomtuintjes buiten de toen nieuwe stadsmuren met singelgracht. De Roomtuintjes kregen hun naam van de voormalige uitspanning en herberg  van het dorp Oetewaal dat bestond uit wat huisjes, kerk en de herberg, de plaats was ongeveer Mauritskade waar nu de Pieter Vlamingstraat begint.

In de oude herberg konden gasten, na avondsluiting van de Muiderpoort, overnachten. Op zonnige zondagen bezochten gezinnen met kinderen de uitspanning. De herberg had stallen voor vee. Dichtbij, bij de Utrechtse Poort, nu Frederiksplein, was immers een veemarkt. Veehandelaren betaalden in natura want de herbergier mocht de koeien melken en de room verkopen. Vandaar Roomtuintjes. Tussen 1880 en 1884 werd deze uitspanning gesloopt voor de spoed-bouw van de 19 de eeuwse Dapperbuurt volgens een bouwplan van directeur van Publieke Werken Jan Kalff. Het graven van het Noorzeekanaal naar de sluizen Ymuiden had welvaart in Amsterdam gebracht en toen ontstond een tekort aan woningen.

Tot begin jaren zeventig stonden in de Dapperbuurt té snel gebouwde 19-de eeuwse 'Kalff'-woningen met slechte fundamenten. Rond 1970 kwam het gemeente- plan-Duyff met nieuwbouw volgens het principe "lucht, licht en leef-ruimte", een soort tuinstad-ontwerp. Men begon bij de Roomtuintjes en er kwamen negen blokken woningen met vier woonlagen rond kleine binnen-hofjes. Sterk afwijkend van de omgeving. Begin 1970 kwam 'De Sterke Arm', een veelal linkse protestactie van bewoners als reactie op plan-Duyff. Er was tegenstand omdat het beeld van de 19-de eeuwse Kalff-gordel verloren zou gaan. In de Dapperbuurt vond daarna wel stadsvernieuwing en fundamenten-herstel plaats. Gelukkig werd waar mogelijk de oude bouw behouden. En op een binnenplein van de Roomtuintjes is tegenwoordig het gebouw van de traditionele Sport- en Ontspanningsvereniging Pontania gevestigd. U kunt er bridgen.

Bijpassende verhalen van www.geheugenvanoost.nl

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/62320/katholieke-melkboeren-en-protestantse-bakkers 

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/61705/rollatorwandeling

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/1609/alleen-nog-in-mijn-herinnering

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/82009/funen

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/61941/een-band-tussen-pontania-en-bewoners-roomtuintjes

https://geheugenvanoost.amsterdam/page/61949/pontania-zet-een-traditie-voort

foto's /beeldbank-archief Amsterdam-rechtenvrij/ Jabbar

https://vimeo.com/62238612  Rond de tijd   

 

Enige onderwerpen om nader te bekijken/beluisteren:

https://www.uva.nl/content/nieuws/nieuwsberichten/2019/03/big-data-uit-het-verleden-europa-bouwt-tijdmachine.html    Met filmpje Amsterdam 17 de eeuw in site  AmsterdamTijdmachine

https://nl.wikipedia.org/wiki/Rampjaar_1672

https://nl.wikipedia.org/wiki/Piet_Kramer

https://nl.wikipedia.org/wiki/19e-eeuwse-gordel

https://maps.amsterdam.nl/ordekaart/

https://onh.nl/verhaal/waterbeheersing-in-amsterdam#

https://nl.wikipedia.org/wiki/Noordzeekanaal

https://www.amsterdam.nl/kunst-cultuur/monumenten/archeologie/bolwerk-zeeburg/

http://www.pontania.nl/

https://www.youtube.com/watch?v=SIA4KN8s7nM Max van Praag - Op de sluizen van IJmuiden

https://www.youtube.com/watch?v=Jn0es7LQkNgde Gooyer- molen in Amsterdam Oost

https://www.youtube.com/watch?v=bXs3Ba79n7U Rudi Carrell - muis in molen in mooi Amsterdam

https://www.youtube.com/watch?v=QMIBQRrbnV8 't Kleine café aan de haven.

OOST/gebieden 

Alle rechten voorbehouden

133 keer bekeken

Bekijk meer afbeeldingen

eenvoudige versiering

eenvoudige versiering

Amsterdam 1688 bolwerken

Amsterdam 1688 bolwerken

Kaart Amsterdam met bolwerken

Kaart Amsterdam met bolwerken

Zeeburgerstraat  _Jacob_Olie

Zeeburgerstraat _Jacob_Olie

molen en links Funenkerk

molen en links Funenkerk

molen en terras Dorst

molen en terras Dorst

deel oude gordel én nieuwbouw

deel oude gordel én nieuwbouw

Roomtuintjes

Roomtuintjes

Geen reacties

Voeg je reactie toe