Jan Dijk
Er zitten drie pompen in dat gebouw die zowel naar binnen als naar buiten kunnen pompen. Tegenwoordig hebben ze alleen nog dienst bij wateroverlast en overlopende riolen. Dat is gemiddeld viermaal per jaar. Er is nog nooit water ingenomen. Maar het kan wel. Prettig te weten in tijden van klimaatverandering.
Het gebouw is neergezet in 1943. Daarvoor was er een stoomgemaal, sinds 1888. Lang voor die tijd waren bij het aangeplempte eiland Funen, waar twee bastion van de stadsomwalling op kwamen, en ergens in West 2 aan 2 vuilwatermolens. Ze functioneerden nauwelijks naar behoren. Het grachtenwater was dan ook wel heel erg vuil. Met de aanleg van de riolering is het water geleidelijk schoner geworden, kon eindelijk aan een oplossing gewerkt worden.
Na de oorlog werd er nog dagelijks vuil water weggepompt. Het vuile water verdween onder het Amsterdam-Rijnkanaal door, door een sifon heen, ver in het IJsselmeer. Er hoefde steeds minder vaak te worden gepompt. Een tijdje vond het alleen nog plaats vlak voor de Cityswim. Dat hoeft nu niet meer: alle woonschepen zijn op het riool aangesloten. Wat een geweldig karwei! Voor de Cityswim wordt alleen nog gepompt wanneer kort tevoren sprake was geweest van overlopende riolen door wateroverlast. Daarbuiten wordt helemaal niet meer gepompt. Zo schoon is het grachtenwater.
Je wordt in die buurt altijd nog gewezen op het gevaar van zeer snelstromend water waardoor zwemmen levensgevaarlijk is. Dat doorspoelen deden ze op onverwachte momenten; alleen dan was het levensgevaarlijk. Anderzijds, het Lozingskanaal met afgedankt water uit de grachten dat door het gemaal
heen moet staat ook nog in rechtstreekse verbinding met het kanaal. Wanneer er een groteboot door het kanaal vaart zie je hoe het water aangezogen wordt. Kijk dus uit, zwem maar niet.
Op die dijk en aan de overkant, op de Zuider IJdijk, staan 2 identieke gebouwtjes. Het zijn schuivenhuisjes waarmee dat sifon aan beide kanten af te sluiten is. Dat wordt nooit meer gedaan, de huisjes zijn overbodig geworden; er wordt helemaal niets meer gedaan. Lees in het verhaal Leeuwen van Zeeburg hier meer over. Of de schuiven nog werken is zelfs onzeker.
Sinds kort is het ingangshek verdwenen, je kunt er gewoon (om)heen lopen. Ik kwam er een voormalig werknemer tegen die een fietstochtje maakte, net als ik eigenlijk. Ik kom graag in die buurt, weet ik er als leek het meeste van? Hij vertelde me veel. Werkers van buiten waren er juist de noodkeersluisdeuren aan het repareren. Kijk maar hoe ze daar zijn aangebracht. In het gemaal zelf was volgens mij niemand aanwezig; het was immers niet in bedrijf. Je kunt er helemaal omheen lopen.
Komt er een fietsbrug van het Cruquiuseiland naar het gemaal toe? Dat zei mijn zegsman tenminste.
Zo kom je steeds makkelijker van het een naar het ander.
lees ook:EEN BELLENSCHERM IN HET AMSTERDAM-RIJNKANAAL enLeeuwen van Zeeburg