Jan Dijk
De eerste Baldes
(Van het nu volgende is het begin puur hypothetisch. Later is het meer in overeenstemming met de waarheid.)
Jacob Balde woonde in Frankenthal vanaf het allereerste begin. Terug naar Vlaanderen, waar hij al voor โ53 vandaan was gevlucht (Ieper wordt ergens genoemd; maar door Kruizinga ook Nieuwkerken, waar ยดze vandaan kwamenโ; dat ligt bij Sint Niklaas), kon of wilde hij niet meer. Hij was vanuit Vlaanderen eerst, met familie, naar de overkant, naar Sandwich gegaan (dichterbij dan Duitsland), waar hij een zoontje kreeg: Izaak Balde. Maar ook daar moest hij, net als alle andere calvinisten, na โ53 weg (Bloody Mary!).
Met zijn gezin reisde hij toen (en groupe per schip?) naar Duitsland; ze moeten een paar jaar in Frankfort of elders, in Emden bijvoorbeeld, gewoond hebben. Zodra dat kon verkasten ze naar het veilige en vrijwel Nederlandstalige Gross-Frankenthall.
Ze aardden er.
Toen ze na Leidens Ontzet (1574) wel naar de Lage Landen terug konden, naar het noordelijk deel, koos hij voor opkomend Amsterdam.
Kleinzoon Jacob, Jacob jr., was in 1577 in Sandwich geborenย . In mijn theorie is zijn jonge vader Izaak vanuit Frankenthal naar zijn geboorteplaats teruggekeerd (waren er nog contacten?), de eerste uitwijkplaats van Jacob sr. Die had daar mogelijk een vrouw gevonden, kreeg een kind en woonde er een tijdje. Jacob jr. zou met zijn ouders vanuit Sรกndwich rechtstreeks naar Amsterdam gekomen kunnen zijn om zich bij zijn vader te voegen; zelfstandig was hij te jong voor zoโn onderneming. De junior haalde later zijn echtgenote in ieder geval weer uit het mooie Frankenthal (dat is zeker); ook daarmee bleef men in contact.
Het was pas de achterkleinzoon van Jakob jr., Izaak Balde geheten (ook die naam is zeker en zo wordt het meestal geschreven), die op zรญjn beurt in Frankenthal geweest is en er ook weer een vrouw vond. Is zijn vader Jacob op zijn beurt ook weer geboren in Sandwich? De namen Izaak en Jacob wisselen elkaar voortdurend af.
Wat in de tussentijd met de Baldes is voorgevallen, daar weten we niets van.
In Amsterdam (was hij handelaar in gobelins, zoals ik ergens lees?) kon deze laatste Izaak, getrouwd en wel, in 1695 een dan nog naamloos โhoog huysโ op de kop tikken in de voor de derde keer drooggemalen Diemermeer. Dat hoge huys is de kern van het huidige Huis, dat is wel zeker.
Izaak Balde verfraaide het door hem gekochte vrij nieuwe hoge huys waarschijnlijk wel enigszins, maar breidde eerst de tuin uit; hij liet er, lees ik, een gracht omheen aanleggen en gaf het geheel nu ook een naam. Dat werd: Frankenthal. Naar de stad waar zijn (erg verre) voorvader toevlucht had gevonden, na diens queeste.
Natuurlijk vernederlandste hij de naam. Was Nederlands niet de belangrijkste taal op aarde? Ja, een enkele literator (Becanus) meende, dat in het paradijs vast Nederlands gesproken was.
Maar Frankendal noemde hij het niet. Ook niet Vrankendale, zoals vroeger ooit. Het moest idyllisch klinken, anders: Frankendael!
Izaaks vrouw is helaas al in 1702 overleden; rondom de bevalling zoals zovelen in die jaren? Hijzelf is jaren later als eenzaam weduwnaar aan zijn eind gekomen. Kinderloos. Was het allemaal niet meer dan een idylle geweest? Over zijn vrouw weten we niets. Over hemzelf verder evenmin. Alleen maar vraagtekens. Een en al triestheid? Hij overleed waarschijnlijk in 1741; een vereenzaamde oude man?
Een nicht nam Frankendael van hem over, in de jaren โ40 van de 18 e eeuw, samen met haar echtgenoot. Zij konden eindelijk wellicht van het al enigszins verbouwde Frankendael gaan genieten.
Zij bouwden vlak achter het huis een kas, waarvan de stenen fundamenten later zijn gevonden. Waarschijnlijk woonden ze op Frankendael al een tijdje in. Hun gehuwde dochter verkocht het in 1759 alweer door
Aan Jan Gildemeester senior. hij kwam uit een zeer welgestelde familie. Zijn zoon Jan Gildemeester junior was nog veel rijker, dankzij de walvisvaart, een grote schilderijenwinkel aan de Herengracht en als consul binnen de Bataafse Republiek.
Huize Frankendael kon zo een welgesteld huis blijven.
ย
