Het Mariotteplein, waar de tijd een zandbak heeft⌛

Er is een plein in Amsterdam-Oost waar je, als je er lang genoeg blijft staan, het gevoel krijgt dat de tijd zich in lagen ophoopt. Zoals in een zandbak, waar onder een dun laagje vers zand nog het oude zand zit, en daaronder misschien zelfs nog dat ene steentje dat je ooit in 1984 vond en toen als ‘diamant’ aan je moeder liet zien.

Het Mariotteplein. Vandaag de dag een vrolijke speeltuin, maar als je goed kijkt, zie je dat alles hier in minstens vijf tijdlagen bestaat.

Laag 1 – Het begin (1931)
In 1931, nog maar kort nadat de Watergraafsmeer was opgeslokt door Amsterdam, werd hier door wethouder E. Boekman een speeltuin geopend. Boekman — een man die waarschijnlijk niet vaak op een wip zat — sneed een lint door, en voilà: de buurt had een plek waar kinderen mochten spelen.
Nou ja, “mochten” is misschien te makkelijk gezegd. Je moest lid zijn. Lidmaatschap van de speeltuin was in die tijd een serieus ding. De heer Van Sitteren hield de wacht. Hij stond daar, als een strenge poortwachter van de kinderpret, klaar om iedereen zonder lidmaatschapskaartje de toegang te weigeren. Hoe dat precies ging? Misschien wees hij gewoon streng, misschien noteerde hij namen in een boekje. Kinderen die probeerden via het hek te klimmen, zullen hem zich herinneren als de schrik van de Mariottestraat.

Binnen het hek gebeurde er intussen iets bijzonders. Er was een houten gebouwtje, het ‘clubhuisje’. Op zaterdagmiddag veranderde dat in een mini-bioscoop: toverlantaarnvoorstellingen. Lichtbeelden die op een doek verschenen, voor een publiek van kleuters met open mond. Het rook er waarschijnlijk naar natte jassen, limonade en iets wat we tegenwoordig “oud hout” zouden noemen.

Laag 2 – Het sportieve middenstuk
In de jaren ’50 en ’60 kreeg de speeltuin een sportieve kant. Korfbal werd er gespeeld — en dat is op zich al opmerkelijk, want korfbal is een sport die lijkt te zijn bedacht door iemand die ruzie had met voetbal én basketbal, en toen maar besloot om iets halverwege te maken.
Kinderen renden over het plein, gooiden ballen, soms mislukte dat en dan rolde de bal door tot aan de plantsoentjes. Waarschijnlijk werd er veel gegild. Er waren ook gewone speeltoestellen: wippen, schommels en een glijbaan die in de zomer gloeiend heet werd. Dat hoorde erbij.

Maar de speeltuin was meer dan alleen sport. Het was het sociale hart van de buurt. Er werd afgesproken bij “het keetje”, er werden patatjes gehaald bij ‘Haantje’ — de frietzaak die voor veel kinderen het echte hoogtepunt van de dag vormde. Spelen maakte hongerig, patat maakte gelukkig. Het is een natuurwet.

Laag 3 – Herinneringen die blijven hangen
Veel mensen die hier opgroeiden, bewaren warme herinneringen aan de speeltuin. Niet per se aan de toestellen zelf, maar aan de sfeer. Dat gevoel dat je altijd wel iemand tegenkwam. Dat er altijd iets gebeurde. Dat je ook gewoon even kon zitten op een bankje, terwijl anderen aan het rennen waren.

Er zijn verhalen van kinderen die de hele dag op het plein doorbrachten. Ochtenden met knikkers en touwtjespringen, middagen met korfbal of voetballen, en dan tegen de schemering nog één keer de glijbaan af, terwijl moeders aan het hek riepen dat het écht tijd was om naar huis te gaan.

Laag 4 – De grote make-over van 2022
Na bijna een eeuw trouwe dienst begon de speeltuin scheuren te vertonen. Niet alleen in de stoeptegels, maar ook in het idee van wat een speeltuin moest zijn. Er kwamen klachten over verouderde toestellen, over te weinig groen. Dus, in 2022, kwam er een renovatie. En niet zomaar een beetje verven en een nieuwe wip. Nee, het hele plein werd aangepakt door het bedrijf Griekspoor.
Ze begonnen met de grond. Dat klinkt saai, maar het is eigenlijk de basis van alle speelpret. Daarna werden veilige ondergronden aangelegd: kunstgras en zand, zodat je tegenwoordig kunt vallen zonder dat je knie direct een litteken voor het leven krijgt. Er kwamen 350 vierkante meter extra groen, 18 nieuwe bomen, en die bomen kregen ook nog iets dat UrbanSand heet. Dat is waarschijnlijk gewoon zand, maar dan op een manier waardoor bomen zich speciaal voelen.

Bestaande speeltoestellen die nog goed waren, werden hergebruikt — een soort circulair spelen. Er kwamen nieuwe randen rond de speelzones, zodat zand en gras netjes bleven waar ze hoorden. Het geheel werd weer een plek die niet alleen veilig en mooi was, maar ook uitnodigde tot spelen.

Laag 5 – Het Mariotteplein vandaag
Nu is de speeltuin vrij toegankelijk. Geen lidmaatschapskaart meer nodig, geen heer Van Sitteren bij het hek. Wel nog een hek, want sommige dingen veranderen langzaam in Amsterdam. Binnen vind je voetbal- en basketbalveldjes, een tafeltennistafel, klimtoestellen, schommels, glijbanen, een zand- en watertafel, en zelfs een waterpomp. Voor de ouders is er koffie. En ja, dat is ook een natuurwet: speeltuinen waar koffie wordt geschonken, zijn altijd populairder.

Er worden feesten georganiseerd: zomerfeesten, het Vrije Vogelfestival, en af en toe wordt het oude huisje weer gebruikt voor verkoop van ijs of snacks. De speeltuin is nog steeds het kloppende hart van de buurt, maar nu met minder patatvet en meer UrbanSand.

Tijdlagen in beweging
Wat mooi is aan deze plek, is dat je al die tijdlagen nog kunt voelen. Het nieuwe kunstgras mag dan glimmen in de zon, ergens onder dat gras ligt nog het stof van de schoenen van kinderen uit 1931. Het houten clubhuisje van toen is misschien weg, maar het idee van een gezamenlijke plek voor kinderen — en stiekem ook voor volwassenen — leeft nog steeds.

Als je goed luistert op een zomerse dag, kun je misschien zelfs drie soorten geluiden tegelijk horen:

Het gelach van kinderen die nu op de schommel zitten; het gefluister van herinneringen van mensen die hier vroeger speelden en, als je fantasie groot genoeg is, het zachte kraken van de toverlantaarn die op een zaterdagmiddag in 1933 zijn plaatjes liet zien.

Waarom het Mariotteplein belangrijk is
Speeltuinen zijn nooit zomaar een paar toestellen op een stuk grond. Ze zijn plekken waar kinderen hun eerste zelfstandige avonturen beleven. Waar ze leren dat je soms moet wachten tot je aan de beurt bent. Waar ruzies ontstaan en weer worden bijgelegd. Waar vriendschappen beginnen. En soms ook: waar je voor het eerst beseft dat er buiten je huis een hele wereld bestaat waarin je zelf de regels mag maken.

Het Mariotteplein heeft dat al bijna een eeuw lang gedaan. Van een bewaakte lidmaatschapsspeeltuin tot een open buurtplek met festivals en koffiekiosken. Van houten wippen tot veilige klimrekken met valondergrond. Het plein is veranderd, maar de functie is hetzelfde gebleven: het is de plek waar de buurt samenkomt, in beweging blijft, en af en toe even stil kan staan bij hoe het allemaal begon.

Tenslotte
Misschien zou wethouder Boekman vandaag verbaasd zijn als hij het plein weer zou zien. Geen lidmaatschapskaarten meer, geen heer Van Sitteren die streng naar binnen kijkt. Wel een groep kinderen die door elkaar rent, ouders met koffie, en ergens een hond die probeert een bal te stelen. Hij zou waarschijnlijk even zijn hoed afnemen en denken: ja, dit was het waard.

En als je hier ooit bent, ga dan eens op een bankje zitten. Kijk hoe een kind de glijbaan afgaat, zie hoe een ander net leert fietsen op het pad erlangs. En stel je voor dat, diep onder de grond, ergens nog dat ene steentje uit 1984 ligt. Wachtend tot iemand het weer vindt en roept: “Kijk mam, een diamant!” 💎

[Bronnen: Vrienden van de Watergraafsmeer, Griekspoor.nl, Reddit, AmsterdamsDagblad,nl, DeOpenbareRuimte.nu, govern1.com]